Otizmin tedavisinde evrensel bir yol gösterici kaynak mevcut değildir ve otistik spektrum bozukluklarının tedavisi konusunda tüm uzmanlıkların hemfikir olduğu bir yaklaşım yoktur. Otizmin bir çaresi olmadığından, tedaviler, özel tedavi planları ve programları kullanılarak çocuğun gelişimi ve davranışı üzerine odaklanır. Bu planlar her bir çocuğun gelişimsel artılarını ve eksilerini hedefler ve erken başlatıldıkları takdirde en iyi sonuçları verir. Otistik bireyleri tedavi etmenin tek bir yolu olmadığından, tedavi genelde gelişimsel, eğitimsel ve davranışsal programlardan oluşur ve çocuğun belli semptomlarını da hedef alan ilaç tedavisini içerir.

Çocuğun doğru tedaviyi gördüğünden emin olmak için, genel tedavi programının anne baba ve bakıcı tarafından, sağlık çalışanları ve eğitimsel ve davranışsal uzmanlarla beraber tanımlanması gerekmektedir.

Çocuğunuzun veya bakımınızda olan bir çocuğun tedavisi hakkında konuşurken, programın ayrıntılarını konuştuğunuzdan ve sorduğunuz sorulara tatmin edici cevaplar aldığınızdan emin olun. Çocuğun programı sizin ve ailenizin hayatı üzerinde son derece etkili olacaktır. Çocuğunuza bakabilmek için gerekli bilgilere sahip olduğunuzdan emin olmak önemlidir. Ayrıca, tedavi programının kendinize vakit ayırabilmenizi ve ailenizle vakit geçirebilmenizi sağladığından emin olmanız da eşit ölçüde önem taşımaktadır.

Tedavinin Genel Amaçları

Otizmin tedavisine olan farklı yaklaşımlara rağmen, bu yaklaşımların tamamının ortak bir hedefi vardır. Kısaca, çocuğun genel işlevselliğini ve entegrasyonunu geliştirmek. Bu hedefe ulaşmak için stratejiler:

İletişim, sosyal, uyum, davranışsal ve akademik becerilerin gelişimini desteklemek

Uyumsuz ve tekrarlayan davranışları hafifletmek

Otistik bir çocuğu yetiştirmenin getirdiği stresle başa çıkmak için aileye yardımcı olmak

Farmakolojik olmayan Terapiler

Otizmle ilişkili gelişimsel ve davranışsal sorunlar, farklı disiplinlerden gelen uzmanların fikirlerine ihtiyaç duymaktadır. Bu kişiler tıbbi olmayan tedavileri sağlar veya yönetir: özel eğitim, konuşma ve iletişim terapileri ve davranış terapisi.

En etkili bakım programları arasında aşağıdakiler yer almaktadır: erken müdahalenin başlatılması, çocuğun gelişimini ve davranışını ele alan bireyselleştirilmiş programlar; özel öğrenim materyalleri üzerine kurulu sistematik ve yapılandırılmış öğretim şekli ve anne babayı ve akrabaları da içeren yoğun eğitim programları.

Otizm hala yaygın olarak tanınmadığından, çoğu anne baba ve bakıcı kendi programlarını geliştirmiştir. Son yıllarda bu programların daha yaygın olarak kullanıldığı görülmüştür.

Eğitim programları

Avrupa’nın tamamında, otistik çocuklara verilen eğitim programları ülkeden ülkeye büyük farklılık göstermektedir. Fakat birkaç tane çok iyi bilinen program geliştirilmiştir. Bu programların, otistik çocukların işlevselliğini geliştirmede kısmen başarı kaydettiği görülmüştür. Fakat tercih edilen program ve stratejileri önerebilmek için yeterince ayrıntılı bir çalışmanın hala yapılmadığı görülmektedir.

Siz de çocuğunuz için hangi eğitim programını seçeceğinizden emin değilseniz, yerel destek grubunuz veya doktorunuz size uzmanlar, okullar ve eğitim veya bakım tesisleri hakkında bilgi verebilmektedir.

Davranış Yönetimi

Davranış eğitimi ve tutarlı kuralların konulması otistik bir çocuğun tedavisinde anahtar rolü oynamaktadır. Bu programlar, uygun davranışların güçlendirilmesi ve sorunlu ana davranışların değiştirilmesi için çeşitli öğretim yöntemlerinden faydalanmaktadır. Uzmanlar, dilsel iletişimin, sosyal ve diğer davranışsal becerilerin kazanılabilmesi için, davranış yönetiminin yapılandırılmış beceri öğretimi ile eşleştirilmesi gerektiğini düşünmektedir. Etkili davranışsal programlar arasında aşağıdakiler yer almaktadır:

• Diğer çocukların birer rol modeli işlevi görmesi için, otistik çocukların, normal çocuk bakım ortamlarına veya sınıflara dahil edilmesi.
• Çocukla yapılan davranışsal çalışmalarda tutarlı bir yaklaşımın olabilmesi için, onunla temas halinde olan herkesin eğitilmesi
• Öğrenilen sosyal becerilerin tüm ortamlarda geçerli olması için genellenmesi

Otizm Tedavi Programı

Otistik çocukların tedavisi için tıbbi olmayan birçok terapi olsa da, bunlardan sadece bir tanesi elde edilen önemli başarıları gösteren belgelenmiş bilimsel bir araştırmaya sahiptir.

Erken Davranışsal Müdahale, Uygulamalı Davranışsal Analiz (Applied Behavioural Analysis) veya ABA alanında 50 yıllık tecrübeye sahiptir. Los Angeles'ta UCLA'da geliştirilen ve iyi incelenen bir davranışsal program olan Lovaas Ev Programı (The Lovaas Home Programme), ABA'nın bir dalıdır ve aşağıdaki anahtar özelliklere sahiptir:

• Ana amacı çocuklara nasıl öğreneceklerini öğretmektir
• Müfredat tüm öğrenim alanlarını kapsamaktadır: dil, oyun, akademik, entelektüel beceriler ve kendine yardım edebilme ve sosyal beceriler.
• Sistematik olarak öğretilen davranışsal teknikler, geliştirilebilen küçük adımlara bölünür
• Çocuklara tek tek ders verilmektedir
• Öğretim son derece kişiselleştirilmiştir ve profesyoneller eşliğinde veya kendileri profesyonel eğitime sahip olan bir öğretmenler ekibi tarafından verilir.

Fonksiyonel ve iletişimsel beceri terapileri

Otistik çocukların fonksiyonel ve iletişimsel becerilerinde eksiklikler olduğundan, genel tedavi programına konuşma, mesleki ve fizik tedavi dahil edilmelidir. Mesleki ve fizik tedavi, fiziksel koordinasyon ve motor beceri eksikliklerinin ele alınması için kullanılmakta ve konuşma terapisi de, çocuğun iletişim becerileri üzerine odaklanmaktadır.

Aile terapisi ve katılım

Anne baba ve diğer aile üyeleri tedavinin başarısında büyük önem taşır. Anne babayı, bakıcıları ve kardeşleri özel programlara katmak, tüm aile için daha başarılı bir sonucun temellerini atacaktır. Bu tedavi yaklaşımının faydaları:

• Aile eğitimi yoluyla, ailenin, çocuğuna destek vermek ve sahip çıkmak konusunda güçlendirilmesi
• Anne ve babanın, otistik çocuğu evde de eğitmeye devam etme becerisini kazanması
• Anne babanın ve ailenin eğitilmesiyle, tedaviyle olan uyumluluğun geliştirilmesi
• Evdeki stresin azalması

Psikoterapi

Otistik çocuklarda, otizm ile ilişkili psikolojik problemlerin ve bozuklukların görülme riski yükselmektedir: uzmanlar bunlara komorbid (eşzamanlı) bozukluklar demektedir. Çocuklarda en sık görülen komorbid bozukluklar arasında duygudurum bozuklukları, anksiyete, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, obsesif-kompulsif bozukluk yer almaktadır. Fakat OSB'den etkilenen çocuklarda bazen uyku bozuklukları, saldırganlık veya kendine zarar verme gibi sorunlar görülebilmektedir. Saldırganlık ve kendine zarar vermenin ciddileştiği durumlarda çocukların evden uzakta bakılması ve koruyucu giysiler giymesi gerekebilmektedir.

Bu bozuklukların tedavi edilmesi için psikoterapiye ihtiyaç vardır; fakat ilaç da ilgili semptomların tedavisinde sıklıkla kullanılmaktadır. Bu tedavi programları, sağlık çalışanları tarafından önerilir ve yürütülür. İlgili psikolojik problemlerin ve bozuklukların varlığı çocuğun ve ailenin üzerine ek bir yük bindirmektedir. Bu yüzden, anne babanın ve bakıcıların tedavide verilen kararlara katıldığından ve sorulan tüm sorulara cevap verdiğinden emin olmak önem taşır.

Tıbbi veya farmakolojik terapiler

Tıbbi veya farmakolojik tedavi genelde otizmin belli belirtilerine odaklanmaktadır. Doktor tarafından ilaç yazılarak hedeflenenler arasında aşağıdakiler yer almaktadır:

• Çekirdek OSB semptomlarının azaltılması
• Saldırganlık veya başkalarına zarar verme gibi zararlı davranışların önlenmesi
• Eğer mümkünse, çocuğu normal bir sınıf ortamına alabilmek amacıyla, eğitimsel ve diğer terapilere erişimin geliştirilmesi ve bunlara zemin hazırlanması
• Tıbbi olmayan diğer müdahalelerden sağlanan faydanın azami düzeye çıkartılması
• Çocuğun, ailenin ve çevresinin yaşam kalitesinin yükseltilmesi

Hastalığın karışık ve çok yönlü ortaya çıkma biçimleri vardır ve farklı çocuklar farklı semptomlar sergilemektedir. Bu yüzden tek bir ilaç herkes için faydalı olmayabilmekte ve pek çok çocuk birden fazla semptom gösterdiği için, birden fazla ilacın yazılması gerekebilmektedir.

Doktorunuz ilaç yazarken, bunun çocuğunuzun genel tedavi programı çerçevesinde yapılması önem taşır. Çocuğunuzun eğitimsel, davranışsal, fonksiyonel ve iletişim becerilerini de içeren tedavi programı ayrıntılı olarak konuşulmalıdır ve çocuğunuza ilaç yazma kararı alınmadan önce yazılan ilaçların faydaları ve olası yan etkileri konusunda bilgi sahibi olmanız gerekmektedir.

Otizmin çeşitli semptomlarının tedavisinde, birçok sınıftan çeşitli ilaçlar önerilebilir. Fakat bu ilaçların genel olarak çocuklar üzerindeki kullanımı yeterince incelenmemiştir ve başarı oranları çoğu zaman sınırlıdır. Çocuğu ilaca başlatmadan önce doktorunuzla ilacın faydalarını ve yan etkilerini konuştuğunuzdan emin olun.

Otizmin semptomlarının tedavisinde yazılan ilaçlar arasında SSRI'ler (seçici serotonin geri alım inhibitörleri), antidepresanlar, lityum, duygudurum dengeleyiciler, antipsikotikler, anksiyolitikler veya anksiyete tedavisinde kullanılan ilaçlar ve diğer sınıflardan olan bazı yeni ilaçlar yer almaktadır. Doktorunuz, çocuğunuz için en faydalı olacak ilaç konusunda size tavsiyelerde bulunabilir ve sizinle beraber çalışarak çocuğunuzun ihtiyaçlarına cevap verebilecek dozu tespit edebilir.

Çocuğunuzun Otizmi Hakkında Konuşmak ile ilgili daha fazla bilgi edinin.