Otizm, üç gelişim alanındaki şiddetli ve sürekli bozukluk ile tanımlanır:

Sosyal etkileşim becerileri

Sözlü ve sözlü olmayan iletişim becerileri

Davranış, ilgi alanı ve aktivite belirtileri

Otizmi teşhis ederken, uzmanlar bu alanların her birinde birkaç semptom arayacaktır. Bu gelişim alanlarındaki semptomlar oldukça çeşitlilik gösterebilir ve çocuğun yaşına göre farklılaşabilir.

Otizmin ortaya çıkışı

DSM, Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından geliştirilip yayınlanan, zihinsel bozukluklar için bir sınıflandırma standardıdır. DSM kriterlerinde de tanımlandığı gibi, otizm 3 yaşından önce başlar. Anormal fonksiyonlar, aşağıdaki üç kriterin en az birisinde gelişir: sosyal etkileşim, dil veya hayali oyun oynama.

Çocukluğun ileri döneminde, anne ve babalar çoğu zaman çocuklarının yakınlığa veya kendilerine sarılmasına ilgisiz kaldığını ve hatta çekindiğini gözlemler. Diğer erken görülen semptomlar, göz teması eksikliği, yüz ifadesinin olmaması veya sosyal yönelimli gülümseme olmaması ve çocuğun anne ve babanın ve kardeşlerin seslerine tepkisizliği olabilmektedir.

Anormalliğin ilk açık sinyalleri genelde, çocuğun dil becerilerinde, yani konuşmanın gelişmemesi veya gecikmesinde fark edilmektedir. Çocuklar ve bebekler büyüdükçe, bu becerilerin gelişmediği görülür. Kelimeleri söylemezler ve cümleler kurmazlar. Çocuklar çoğu zaman mesafeli, içine kapanık veya ilgisiz görünür. Yalnız kalmayı isterler ve çoğu zaman kafalarını sallamak veya kafalarını vurmak gibi tekrar eden ve kendi kendilerini uyaran davranışlar sergilerler. İki veya üç yaşında, bir şeylerin hiç de doğru gitmediği belirginleşir. Otizmin semptomları daha belirginleştikçe, zamanla çocuğun normal sözlü iletişim becerilerinin de gelişmediği görülür.

Sosyal Etkileşim

Sosyal etkileşimin bozulması otizmin ilk işaretleri arasındadır ve bu durum yetişkinlikte de devam etmektedir. Otistik çocuklar yakınlık gösterebilirler; fakat bu ancak kendi koştukları şartlarla mümkün olur ve normal gelişim gösteren çocukların aksine beklenen sevinç ve karşılıklılığı içermez.

Otistik çocuklar diğer kişilerle bağ kuramıyor gibi gözükürler ve tek başlarına yaptıkları aktiviteleri tercih ederler. Daha hafif vakalarda sosyal etkileşim gösterebilirler; fakat burada sıcaklık, duyarlılık ve başkalarının hisleri ve ihtiyaçları konusunda bir farkındalık görülmez. Ağır vakalarda tamamıyla içlerine kapanık görünürler. Etkileşimler olduğunda, bunlar genelde mesafeli ve soğuk olur.

Aşağıda görüldüğü gibi, sosyal becerilerin olmaması veya bunlarda hissedilen eksiklik, çocuğun gelişimsel seviyesine uygun olarak zamanla değişebilir.

Bebeklik

• Yakınlığa veya fiziksel temasa örn. anne ve babaya ve kardeşlere sarılmak karşı ilgisizlik veya isteksizlik
• Göz teması, yüz ifadesi ve sosyal yönelimli gülümseme eksikliği
• Anne veya babanın sesine tepki göstermemek

Erken çocukluk dönemi

• Hareket taklitlerinin sınırlı olması ya da olmaması (örn. el çırpma)
• İlgilendiği oyuncakları veya nesneleri parmakla göstermiyor veya seçmiyor
• Diğer kişilerin mutluluğunu veya duygudurum bozukluğunu asgari ölçüde tanıyor ve tepki gösteriyor
• Kendi dünyasındaymış gibi görünüyor veya kendi başına yaptığı aktiviteleri tercih ediyor
• Diğerleriyle basit oyunlara başlayamamak veya sosyal oyunlara katılmamak
• Yetişkinlerle garip ilişkiler (örn. çok bağlı olmak veya görmezlikten gelmek)

İleri çocukluk dönemi

• Diğer çocukların oyunlarına katılamamak ya da beraber oynama konusunda uygunsuz girişimler yapmak (saldırgan veya bozucu davranışlar olarak ortaya çıkabilir)
• Sınıf normları konusunda bilinçsizlik (örn. öğretmeni eleştirmek, sınıf aktivitelerine katılmak konusunda isteksiz olmak, o anki konuşma biçimine, giyim şekline veya ilgi alanlarına uyum sağlayamamak veya takip edememek)
• Sosyal veya diğer etkenlerden kolayca etkilenmek
• Büyüklerle normal bir şekilde anlaşamamak (çok yoğun veya hiç olmayan bir ilişki)

İletişim

Genelde anne babanın yardım almasına sebep olan ilk işaret, çocuğun dil becerilerinin gelişmemesidir. Sözlü ve sözlü olmayan beceriler iletişim bozukluğundan etkilenmektedir. Bu, sözlü konuşmanın tamamen yok olmasından, tamamen bireysel olan konuşma şekli ve dil belirtilerine kadar uzanır. Çocuk, dili gramer olarak doğru konuşmayı başardığında bile, anlamlı bir konuşmayı devam ettirmekte belirgin bir şekilde zorlanabilir. İletişim, başkaları konuşmayı bitirmeye veya konuşmaya katılmaya çalışsa bile, genelde hiç durmadan en sevilen konu üzerine konuşmaktan ibaret olabilir.

Dilin anlaşılması çoğu zaman gecikir ve şiddetli etkilenen çocuklar basit bir soruyu bile anlamayabilir. Otistik çocuklar dilin sosyal kullanımını anlayamaz veya buna hakim olamaz. Konuşmalara el hareketleri katamaz veya esprileri veya konuşmanın ima edilen manasını anlayamaz. Sosyal beceriler gibi, dil ve iletişim bozuklukları, çocukluğun farklı aşamalarında farklı şekillerde ortaya çıkar.

Bebeklik

• 12 aydan sonra konuşmaya başlamamak, parmakla göstermemek veya diğer hareketleri sergilememek
• 18 aydan sonra tek kelimeleri söyleyememek
• 24 aydan sonra iki kelimeli spontane kalıpların görülmemesi
• Daha önce edinilen kelime dağarcığının kaybolması (buna gerileme denir)

Erken Çocukluk Dönemi

• Dil gelişiminin bozulması, özellikle anlama konusunda sorunlar yaşanması
• Dilin sıra dışı kullanımı
• Normal tepkisel dil yerine kelimelerin veya tabirlerin tekrarlanması veya diğer adıyla ekolali
• İsmin söylenmesine zayıf tepki vermek
• Sözlü işaretlere tepkisizlik; anne ve baba ilk başta çocuğun duymayla ilgili sorunu olduğunu veya sağır olduğunu düşünebilir
• Yetersiz, sözlü olmayan iletişim (örn. parmakla göstermemek ve bir noktayı takip edememek ve sosyal ortamda gülümsememek veya bir hazzı paylaşamamak ve gülen diğer kişilere tepkisiz kalmak)

İleri Çocukluk Dönemi

• Konuşmamak ve anlam farklılıklarını belli eden konuşma vurgusunda, yüksekliğinde ve ritminde anormallikler de dahil olmak üzere dil gelişiminde anormallikler
• Sürekli görülen ekolali
• Zamirlerin yanlış kullanımı (örn. 3 yaş üzeri çocuklarda kendine 'o', 'bu', 'şu' demek)
• Çocuğun yaşı veya sosyal grubuyla uyumsuz kelime bilgisi
• Dilin veya iletişimin sınırlı kullanımı veya sadece belli konularda serbestçe ve durmadan konuşmak

Davranış, ilgi alanları ve aktiviteler

Otistik çocuklar belli rutinlere çok sıkı bir bağlılık sergilemekte ve bu tür rutinler değiştirildiğinde veya bölündüğünde oldukça belirgin bir asap bozukluğunun sinyallerini vermektedir. Genelde son derece belirgin sınırlarla çevrili ilgi alanları vardır ve çoğu zaman tek bir şeye veya aktiviteye ilgi göstermektedirler. Bu davranışa örnek olarak, oyuncaklarla oynamaktansa, bunları tekrar tekrar ve aynı sayıda ve düzende dizmek gösterilebilir. Diğer bir örnek ise tarihleri ve telefon numaralarını ezberlemektir ve bunları kendi kendilerine durmadan tekrar ederler.

Çoğu zaman, çocuk belli bir nesneye, oyuncağa, alete veya vücudun bir parçasına yoğun ilgi duyacaktır. Bazı çocukların favori bir sopası, kumaş parçası, kabı veya oyuncağı olabilir ve bunu nereye gitseler yanlarında taşırlar. Bunu ellerinden almaya çalışmak asabını bozacaktır ve bazı durumlarda bu heyecan veya saldırganlık gibi davranışlara sebep olabilmektedir.

Otistik çocuklar çoğu zaman tekrar eden ve anlamı olmayan el, vücut veya kafa hareketleri sergileyebilmektedir. Bu tür hareketlere örnek olarak, elleri sallamak, kafayı vurmak ve vücudunu ileri geri sallamak gösterilebilir. Parmakların üzerinde yürümek veya garip bir şekilde durmak da sıklıkla gözlemlenmektedir.

Otistik birçok çocuk farklı vücut bölgelerine sürekli dokunur, örn. ellerini kafalarına koyabilirler veya kafalarına iki elleriyle tokat atabilirler. Ciddi durumlarda bazı çocuklar kendilerine tekrar tekrar zarar bile verebilirler ve böyle bir durumda koruyucu giysiler giymeleri gerekebilir. Bazı çocuklar da kendilerine ve başkalarına karşı agresif ve zararlı davranışlar gösterebilir.

Otizmin teşhisi hakkında daha fazla bilgi edinin.