DEHB için mevcut güncel tedaviler, çocuğa, anne babaya veya öğretmene odaklanabilen bir dizi sosyal, psikolojik ve davranışsal müdahale içermektedir. Bu, bilgi ve tavsiyelerin verilmesinden resmi psikoterapik müdahalelerin yapılmasına kadar değişkenlik gösterebilmektedir.

Anne veya babanın belli bir gıdanın hiperaktiviteye sebep olduğunu gördüğü yerde diyet ile ilgili müdahalelerin kullanışlı olabileceği düşünülmektedir.

İlaç

DEHB semptomlarını azaltmanın en etkili yollarından biri ilaçtır. Fakat bu, ancak kapsamlı bir tedavi planının parçası olduğu zaman geçerlidir. 'Kapsamlı bir tedavi planı' psikolojik, eğitici ve sosyal bazı tedbirler içermektedir. Bu kapsamlı tedavi ebeveynlere ve öğretmenlere tavsiyelerde bulunulması ve bilgi verilmesini içermeli ve şart olmasa da, spesifik psikolojik tedaviyi de kapsayabilmektedir (örneğin davranışsal terapi).

DEHB ilaçları nasıl etki gösterir?

İlaçlar hangi semptomları etkiler?

İlaçları ne kadar sık almam gerekir?

DEHB ilaçları nasıl etki gösterir?

DEHB'nin, beyinde motor kontrol, dikkat, organizasyon, önceden plan yapma ve karar verme fonksiyonlarını düzenleyen kimyasal ileticilerin seviyelerinin düşmesinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu ileticiler DEHB ilaçlarıyla artırılabilmekte ve bu da davranışsal ve akademik açıdan olumlu birçok sonuç doğurabilmektedir.

İlaçlar hangi semptomları etkiler?

DEHB'yi iyileştiren bir ilaç olmasa da, stimulanlar dikkat genişliğini artırmakta, dikkat dağılımını azaltmakta ve odaklanmayı geliştirmektedir. Bunlar bir davranışın sonuçlarını durup düşünmeyi kolaylaştırmaktadır. İlaçlar birisine yeni davranışlar öğretmemekte fakat bir insanın yeni öğrenmeye başladığı becerilere odaklanmasını sağlayabilmektedir.

Araştırmalar, stimulanların anne-çocuk etkileşimini, sınıfta gösterilen dikkati, okul ve iş performansını geliştirdiğini göstermektedir.

İlaçları ne kadar sık almam gerekir?

• Geleneksel stimulan ilaçlar
  
  Geleneksel stimulan ilaçlar semptomlar üzerinde etkin olsa da, ancak üç veya dört saat boyunca etkili olmaktadır. Dolayısıyla, tedavide iyileşmeyi sürdürmek için ilaçların bazen günde üç kere alınması gerekmektedir.

• Yeni stimulan ilaçlar
  
  İlacı günde birkaç kez almak, ilacın seviyesinin kan dolaşımında gün içinde 'yükselmesine ve düşmesine' sebep olmaktadır. Buna ek olarak, ilacın günün ortasında alınması utandırıcı olabilmektedir. Sonuç olarak DEHB'si olan birçok çocuk, ergen ve yetişkin ilaçlarını okul veya iş yerinde almamaktadır.

Artık günde sadece bir kere alınabilen yeni ilaçlar mevcuttur. Bu ilaçların bazıları okul/iş günü boyunca etkisini sürdürmekte, diğerleri ise 12 saate kadar, yani ev ödevi gibi akşam saatinde yapılan aktiviteleri de kapsayabilecek süreler boyunca etkin olabilmektedir. Bu da, utandırıcı olabilecek okul reviri ziyaretlerini veya ilaç almak için işin durdurulması gibi durumları engelleyebilmekte ve DEHB'si olan çocuğun veya yetişkinin ilacı almasını kolaylaştırmaktadır.

Ayrıca, bazı ilaçlar, gün içinde düzenli olarak etki gösterecek şekilde tasarlanmıştır ve bu da diğer ilaçlarda görülen dip ve doruk noktaları asgari düzeye indirmektedir.

DEHB hakkında bilgi almak için doktorunuza danışın.

İlaç Tatilleri

Hafta sonları ve yazları 'ilaç molaları' almak önemli midir? Yoksa ilaçları her gün mü almak gerekir?

DEHB, çoğu durumda bir insanın işlevselliği, konsantrasyonu ve diğerleriyle etkileşimini etkilediği için, ilaçlar tavsiye edildiği üzere her gün alınmalıdır. Buna hafta sonları ve tatiller dahildir.

İlacın işe yarayıp yaramadığını nasıl anlayabilirim?

Stimulanlar, odaklanmanızı ve iş yapmanızı kolaylaştırmalı ve yıkıcı ve hiperaktif davranışları iyileştirmelidir. İlaçların bu tür semptomlar üzerindeki etkisine kulak verin ve bulgularınızı doktorunuza bildirin. Ayrıca doktorunuzla yan etkileri ve aldığınız diğer ilaçları da söyleyin. Doktorunuz bu bilgilerle puanlama ölçeğini veya diğerlerinden aldığı raporları kullanarak belli semptomlarınız için kullandığınız ilaçların ayarını yapacaktır.

Stimulan almak ilaç suistimalina yol açar mı?

Doğru şekilde teşhis edilen ve ergenliğe eriştikleri zamana dek stimülan ilaç verilen DEHB’li çocukların , teşhis edilmemiş veya yetersiz tedavi gören DEHB hastalarına göre, madde bağımlısı olma ihtimalleri önemli ölçüde daha azdır. Yakın tarihte yapılan araştırmalarda, DEHB tedavisi gören çocukların, büyüdüklerinde toplum geneline göre daha yüksek oranda madde suistimali göstermedikleri görülmüştür. Buna karşın, DEHB'si olan ve çocukluk döneminde tedavi görmeyen kişilerde, normal oranlardan daha yüksek madde suistimali oranlarına rastlanmaktadır.

Stimülan ilaç kullanımı için temel kurallar:

• Stimulanlar reçeteli ilaçlar olduklarından, reçeteler doktor tarafından yeniden yazılmadıkça sınırlı miktarlarda olacaktır
• Stimulanlara erişim yolları kontrol altında tutulmalı ve ilaçlar güvenli bir yerde saklanmalıdır
• Hap alırken küçük çocukların başında bir büyük olmalıdır
• Yaşça daha büyük çocuklar/ergenler fazla ilaç almanın veya ilaçları başkalarıyla paylaşmanın tehlikelerinden haberdar edilmelidir
• İlaçlar, ilacın adının, hastanın adının ve doz miktarının yazılı olduğu şişede muhafaza edilmelidir

Gerekli olan başka tedaviler mevcut mudur?

Genelde ilaç tek başına yeterli değildir. İlaçlar DEHB'yi iyileştirmemekte, sadece semptomları geçici olarak kontrol etmektedir. Her ne kadar çocukların dikkat toplama yeteneğini iyileştirse de, bilgiyi artıramamakta ya da akademik becerileri geliştirememektedir.

İlaçlar tek başına çocuğun kendine güvenini yükseltmemekte veya onun sorunlarla başa çıkmasını sağlamamaktadır. Diğer tür tedavilere ve desteğe ihtiyaç vardır. Çoğu uzman, ilaç tedavisinin ancak davranışsal terapi, duygusal psikolojik danışmanlık ve pratik destek ile birleştirildiğinde uzun vadeli sonuçlar verdiğini düşünmektedir. Buna öğretmen eğitimi, anne babanın eğitimi, aile terapisi ve bireysel danışmanlık dahil olabilmektedir.

Tedavinin son derece etkin olması için, çocuğun hayatının her yönünün göz önünde bulundurulması gerekmektedir. DEHB sadece okulda, sınıfta ve aile, arkadaşlar ve tanıdıklar arasında geçen hayatı etkilememekte; aynı zamanda çocuğun iç dünyasını ve kendine güvenini de etkisi altına almaktadır. Bu durum çocuğun kendine olan güvenin azalmasına ve geçmişte yaşadığı hayal kırıklıkları, zorluklar ve başarısızlıklara dayalı olarak da kendisi hakkında olumsuz görüşler geliştirmesine yol açabilmektedir.

Psikolojik Değerlendirme ve Danışmanlık

Birçok insan ve hatta DEHB'si olmayanlar bile, üzücü olaylarla karşılaştıklarında davranışsal sorunlar yaşayacaktır. Davranışsal sorunlar oldukça sık görülmekte ve bu, kişinin DEHB'si olduğu anlamına gelmemektedir. Güçlü duygular ve davranışlarda değişiklikler boşanma, okul değişimi, yeni bir yere taşınmak veya bir ebeveynin, kardeşin veya yakın bir akrabanın ölümü gibi olaylardan kaynaklanabilmektedir.

DEHB'nin semptomları davranışsal olduğu için danışmanlık, DEHB'nin teşhis ve tedavisinde çoğu zaman rol oynamaktadır.

Konuyla ilgili eğitim ve danışmanlık programları çocuğun bu durumla daha kolay başa çıkabilmesini sağlamakta ve bu da sonunda ev, okul ve yaşamın geneli ile daha iyi bir bütünleşme sağlamaktadır. Çeşitli sağlık çalışanı ve davranış uzmanının çocuğunuzun DEHB durumunun teşhis ve tedavisinde yeri olabilir.

Kimler Yardım Edebilir

• Genel Pratisyen
  
  Aile doktorları genelde yardım için gittiğiniz ilk sağlık çalışanlarıdır. Bu kişiler çoğu zaman çocuğunuzu tanıyacaktır ve ailenin tümü hakkında da bir fikirleri olacaktır. Her aile pratisyeni DEHB tedavisi uygulamadığı için, kendilerine DEHB alanındaki tecrübelerini sormak iyi bir fikir olabilir. Çoğu durumda, genel pratisyen veya aile doktoru sizi bir uzmana yönlendirecektir. Bir uzman DEHB teşhisi koyduktan sonra genel pratisyen ve aile doktoru da çocuğunuzun tedavi programında rol oynayabilir. Genel pratisyeniniz veya aile doktorunuz ayrıca size yerel destek grupları ve uygun eğitim tesisleri konusunda tavsiyeler verebilir.
• Pediyatrist
  
  Pediyatristler çocuk hastalıkları konusunda özel eğitim almış kişilerdir. Aile doktoru gibi, onların da DEHB alanında bir tecrübeleri olmamış olabilir. DEHB, ağırlıklı olarak çocuklarda görüldüğünden, bir pediyatristin DEHB ile ilgili muayene süreciyle tanışıklığı olabilmekte ve DEHB'deki davranış ve öğrenim belirtilerine benzer diğer tıbbi durumların geçerli olmadığını belirlemekte(veya bunların tespit edilmesinde) size yardımcı olabilmektedir. Ayrıca, pediyatristler, çocuklara ilaç yazmak konusunda aile doktorlarına göre daha tecrübelidir ve tıpkı aile doktorları gibi, onlar da DEHB uzmanlarına yapılabilecek terapötik sevkler konusunda son derece geçerli bir kaynaktırlar.
• Gelişimsel ve Davranışsal Pediyatristler
  
  Gelişimsel ve davranışsal pediyatrist, çocukların davranışları ve gelişimleri konusunda uzmanlaşmış doktordur. Birinci basamak doktorları ve diğer tıp uzmanları arasında bir köprü işlevi gören gelişimsel ve davranışsal pediyatristler, çok disiplinli bir takımın önde gelen üyeleridir. Bu kişiler kapsamlı gelişimsel, tıbbi ve davranışsal değerlendirmelerde bulunmakta; çeşitli tıbbi/gelişimsel teşhisler ile ilgili olarak anne babalara ve öğretmenlere eğitim vermekte ve DEHB'nin ve diğer nörodavranışsal bozuklukların tıbbi yönetimini sağlamaktadır.

Diğer Tıp Uzmanları

Aile doktoru ve/veya pediyatristin yanı sıra, DEHB için tedavi yolu aradığınızda adını duyabileceğiniz veya konuşabileceğiniz çeşitli tıp uzmanları mevcuttur. Aile doktorunuz, sizi ve/veya çocuğunuzu bu çalışanlardan bazılarına yönlendirebilir.

• Çocuk Psikiyatristi
  
  Çocuk psikiyatristleri çocukluk çağındaki zihinsel sağlık sorunları ve hastalıkları konusunda uzmandır ve buna DEHB ve çocukluk çağı depresyonu da dahildir. Bir çocuk psikiyatristi, çocuğun tek sorununun DEHB olup olmadığını anlayabilmekte veya eğer varsa, diğer sorunları da tespit edebilmektedir. Çoğu çocuk psikiyatristi DEHB'ye ve çocukların sık yaşadığı diğer zihinsel bozukluklara yönelik ilaç yazma konusunda tecrübelidir.
• Pediyatrik Nörolog
  
  Pediyatrik nörologların, DEHB teşhisi ve yönetimi konusunda uzmanlıkları olabilir. Bu doktorlar genelde nöbet bozukluklarını, Tourette sendromu gibi diğer sinirsel bozuklukları ve beyin tümörlerini tespit ve tedavi etme konusunda uzmandırlar. DEHB'den etkilenen çoğu çocuk bu ihtimallerin olup olmadığını anlamak için pediyatrik nöroloğa başvurmaktadır.
• Psikiyatrist
  
  Psikiyatristler, DEHB'si olan bir ergen veya yetişkine ilaç yazabilen zihinsel sağlık çalışanlarıdır. Fakat kendinizin veya sevdiğiniz bir kişinin DEHB semptomları ndan etkilendiğini düşünüyorsanız, aile doktorunuza bir psikiyatrist tarafından değerlendirilmenin uygun olup olmadığını sormanızda fayda vardır. Çoğu ergende ve yetişkinde semptomlar sadece terapi ile iyileşme göstermeyebilmektedir. Fakat terapi, DEHB'den etkilenen kişilerin, aileleri, arkadaşları ve iş arkadaşları ile ilişkilerinde yaşadıkları yeni sorunlarla başa çıkabilmeleri için bir yol bulmalarına yardımcı olabilmektedir.
• Kulak, Burun ve Boğaz uzmanı (KBB) ve/veya odyolog
  
  Kulak, burun ve boğaz ile ilgili sorunlar, bir çocuğun öğrenme kabiliyetini sınırlayabileceğinden ve duyma kaybının işaretlerinin görülmesi dinleme ve dikkat ile ilgili davranışları olumsuz etkileyeceğinden DEHB’den kaynaklanmayan problemlerin hariç tutulması için bir KBB uzmanına veya odyoloğa danışılabilir.
• Oftalmolog ve/veya Optometrist
  
  Görmede yaşanan sorunlar bir çocuğun öğrenme yeteneğini ve dikkatini etkileyebildiğinden, bir oftalmolog veya optometristten, göz ile ilgili sorunların olup olmadığını belirlemek için hizmet alınabilir.
• Psikolog
  
  Psikologlar genelde eğitimsel veya klinik çocuk psikolojisi ile ilgili bir geçmişe sahiptir. Çoğunlukla özel bir iş yerinde veya bir okul alanı içinde çalışırlar. Psikologlar DEHB için testler yapabilir, teşhis koyabilir ve çocukların DEHB ile daha kolay başa çıkmasını sağlayabilir. Tıp doktorlarının aksine, psikologlar ilaç yazmamaktadır. Fakat tecrübelerini, davranışlar, öğrenme yetisi ve yetiştirme ile ilgili konularda yardımcı olmak amacıyla kullanabilirler.
• Özel Eğitim Çalışanı
  
  Özel eğitim çalışanları okul sisteminiz içinde çalışmakta ve çeşitli fiziksel ve öğrenme engeline sahip çocuk için yönlendirici bir danışmanlık işlevi görmektedir. İşleri, resmi testlerin yapılmasını ve bireyselleştirilmiş eğitim planlarının (IEP'ler) oluşturulup yürürlüğe konmasını kapsayabilmektedir. Ayrıca okul çocuklarına sınıf-temelli bire bir yardım sunabilmektedirler. Okul sisteminin dışında öğretmenler ve davranışsal terapistler ek yardım sunabilmekte ve okul içindeki bir destek grubunda çocukla beraber evdeki ve okuldaki durumu iyileştirmek için çalışabilmektedir.
• DEHB Koçları
  
  DEHB koçluğu, DEHB çalışanları topluluğu içinde görece yeni bir uzmanlık alanıdır. Sporla ilgili koçluk üzerine kuruludur; fakat yol gösterme ve motivasyon ile kişisel ve profesyonel yaşamları geliştirmek için bireysel zeminde kullanılmaktadır. Kavram hem terapi hem de danışmanlıktan etkilendiğinden, 'koçluk' terimi geliştirilmiştir.

DEHB koçluğu kronik düzensizlik ve konsantrasyon yeteneği konularında yardım sağlamaktadır. Bu kişi DEHB'si olanları, hayatlarında büyük değişiklikler yapmaları için motive etmektedir. DEHB koçları, kendine güven ve kendini kontrol etme konularına odaklanmaktadır. Hedefleri tanımlamak ve bunlara ulaşmak için beraber çalışarak, DEHB’si olan şahısları kim oldukları konusunda daha iyi bir anlayışa ulaştırabilirler. Anne ve babalar da çocuklarının DEHB koçu olmak üzere eğitim görebilmektedir.

Ergenlik Döneminde DEHB'nin Tedavisi

DEHB'si olan ergenler çoğu zaman anne babaları, öğretmenleri ve bazı durumlarda da arkadaşları tarafından anlaşılmadıklarını düşünmektedir. Anne ve babalar çoğu zaman ergen yaştaki çocuklarının davranışlarını nefret dolu, olumsuz tepkileri besleyici ve çatışma yaratıcı olarak algılamaktadır. Ebeveyn etkileşimi ve tepkisi ergenin konulara genel bakışına ve kendine olan güvenine önemli ölçüde katkıda bulunacaktır. Anne babanın çocuklarından mantıklı olmayan beklentileri olmamalı ve çocuklarının davranışlarını anlamaya çalışıp iletişim konusunda destek olmalıdırlar.

Okulda ve arkadaşlarıyla zorluk yaşayan veya kendileri hakkında sürekli olumsuz düşünceleri olan ergenlerin değerlendirilmesi fayda sağlayabilmektedir. Danışmanlık ve/veya ilacın da dahil olacağı bir tedavi, konsantrasyon ve dikkat genişliği ile ilgili olarak yaşanan zorluklar konusunda fayda sağlayabilmektedir. Danışmanlık ayrıca, aşağıdakileri kapayan duygusal ve sosyal konularda da fayda sağlayabilmektedir.

Yetişkin ve DEHB teşhisi konmuş. Şimdi ne yapmalı?

DEHB için şimdilik tam olarak iyileştirilemese de birçok tedavi yöntemi DEHB semptomlarıyla başa çıkılmasını kolaylaştırabilmektedir. Farklı tedavi biçimlerini karşılaştıran iyi kontrol edilmiş araştırmalar, semptomlardaki en büyük gelişmeyi gösteren tedavilerin, stimulan ilaçların psikolojik terapi ile beraber kullanıldığı tedaviler olduğunu göstermektedir.

Fakat tıpkı DEHB'yi teşhis etmek için tek bir tahlil olmadığı gibi, herkes için uygun olan bir tedavi yaklaşımı da mevcut değildir. Tedavi planı bireye göre geliştirilmelidir. DEHB'si olan yetişkinler, davranışsal, sosyal, akademik, işle veya ilişkilerle ilgili yardımlardan fayda görebilmektedir. Bu kişiler ayrıca mesleki danışmanlık, zaman yönetimi ve kurumsal yardım, eğitimci yardımı, akademik veya iş yeri yardımı ve davranış yönetimi stratejilerinden faydalanabilmektedir.

İlaçla eğitimi ve davranışsal ve psikososyal tedavileri birleştiren tedavi planlarının en etkili yaklaşım olduğu düşünülmektedir. DEHB'den etkilenen yetişkinler üzerinde yapılan psikososyal tedavilerle ilgili çalışmalar sınırlı olmakla birlikte, birkaç çalışma destek ve eğitim üzerine odaklanan psikolojik danışmanlığın etkili ve uzun vadeli bir tedavi olduğunu göstermektedir.

DEHB ilaçlarının yan etkileri hakkında daha fazla bilgi edinin.