DEHB, bazı karakteristik davranışlar tespit edilerek tanınabilir. Başlıca tipler şunlardır:

Dikkatsizlik

Hiperaktivite

Dürtüsellik

Dikkatsizlik

Dikkatsiz olan kişiler, ilgilerini herhangi bir şeye odaklamakta zorlanabilir ve yaptıkları bir işten birkaç dakika sonra sıkılabilir. Bu kişiler hoşlarına giden aktivitelere veya hususlara çabalamadan otomatik olarak ilgi gösterebilmektedir. Fakat istekli ve bilinçli olarak bir işi planlayıp yapmak veya yeni bir şey öğrenmek zor gelir.

Hiperaktivite

Hiperaktif olan kişiler sürekli hareket halindeymiş gibi görünürler. Yerlerinde oturamazlar. Etrafta koşturabilir ve durmaksızın konuşabilirler. Hiperaktif çocuklar oturdukları yerde sürekli hareket edip odanın içinde dolaşabilmekte, ayaklarını sürekli sallayabilmekte, her şeye dokunabilmekte veya kalemlerini gürültülü bir şekilde bir yerlere vurabilmektedir.

Dürtüsellik

Fazla dürtüsel olan insanlar anlık tepkilerini kontrol edemiyor veya düşünmeden hareket ediyor gibi görünmektedir. Bundan dolayı, uygunsuz şeyler söyleyebilmekte veya hiç bakmadan yola fırlayabilmektedirler.

Bazı kişiler üç davranış tipinin de bulgularını gösterebilirler (kombine tip DEHB), bazılarıysa sadece dikkatsizlik veya hiperaktivite/dürtüsellik semptomları gösterir.

Semptomları Fark Etmek

DEHB'nin semptomları, doğru teşhis yapıldığı takdirde tedavi edilebilir ve yönetilebilir. DEHB'nin semptomlarını anlamak teşhise yardımcı olacaktır. .

DEHB'nin semptomları gençliğin üç aşamasına göre değişkenlik göstermektedir.

Çocukluk Döneminde DEHB

Ergenlik Döneminde DEHB

Yetişkinlik Döneminde DEHB

Çocukluk Döneminde DEHB

DEHB'nin okul çağındaki çocukların %5'ini etkilediği düşünülmektedir. Fakat bazı durumlarda çocuğun aşırı hareketliliğinin veya dikkatsizliğinin o yaştaki bir çocuk için normal olup olmadığını anlamak zor olabilmektedir. Sonuçta, DEHB’si olan çocuklar çoğu zaman diğer çocukların da yaptığı şeyleri yapmaktadır. Bu, DEHB'nin semptomlarını gizleyebilir veya kafa karıştırabilir. Doktor tarafından yapılan bir değerlendirme, başka ihtimallerin olup olmadığını belirleyebilmektedir.

Ergenlik Döneminde DEHB

Doktorlar yıllar boyunca çocukların, ergenlik dönemine geldiklerinde DEHB semptomlarını geride bıraktığını düşünmüşlerdir. Fakat durum birçok ergen için böyle değildir. Zira DEHB’si olan çocukların %70'inin dürtüsellik, sorun çözme, karar verme ve dikkatsizlik ile ilgili sorunları mevcuttur.

Ergenlikte, durumun karakteristikleri değişmekte ve bazı semptomlar daha az fark edilmektedir. Hiperaktivite, dikkat dağınıklığı ve dürtü kontrolü gibi semptomlar azalsa da, dürtüsellik, DEHB’si olan birçok ergen için bir sorun olmaya devam etmektedir. Bu durum okulda, işte, aile ve sosyal ilişkilerde zorluk yaratabilmektedir.

DEHB’si olan ergenler, genellikle bağımsızlıkları ve sorumlulukları arttıkça sorun yaşamaktadır. Bu da araba kazalarına, kendine güven eksikliğine, uyuşturucu ve alkol suistimalina ya da kanunlarla sorun yaşamalarına sebep olabilmektedir. Kimlik, arkadaş grubu tarafından kabul görme ve fiziksel gelişim ile ilgili konular da ayrıca bir stres kaynağı olabilmektedir.

DEHB’si olan ergenler çoğu zaman hastalıklarını inkâr eder veya ilaçlarını okulda almayı reddederler. Çünkü sınıf arkadaşlarından farklı olmak istemezler. Yaşlarının ilerlemesi ve bağımsızlaşmak ergenler için heyecan verici olabilmektedir. Özellikle 16 ve üstü DEHB ergenlerinde, hedef koymayı ve karar vermeyi öğrenmek yol gösterici olabilmektedir. Fakat bunun başarılabilmesi için, DEHB’si olan bir ergenin, yaşam becerilerini geliştirebilmesinde ve gündelik durumlarla başa çıkabilmesinde semptomlarını kontrol etmenin anahtar bir rol oynadığını öğrenmesi gerekmektedir.

Ergenlerde DEHB'nin işaretleri olabilecek en sık görülen semptomlar:

• Okulda ve evde genel olarak düzensizlik
• Ödevlerini sürekli olarak geciktirebilirler
• Sürekli olarak bazı şeyleri, örneğin ödevlerini kaybedebilirler
• Kolay bir şekilde dikkatleri dağılabilir ve sadece kısa bir süre ilgi gösterebilirler
• Okula sıklıkla geç kalabilirler
• İş bitim tarihlerini sıklıkla geciktirebilirler ve her şeyi son dakikaya bırakabilirler
• Adil olunması konusunda fazla titiz olabilirler
• Bitmeyen işler için çoğu zaman bahane bulurlar
• Kendileriyle konuşulduğunda dinlemiyor gibi görünebilirler

DEHB’si olan ergenlerin davranışsal farklılıklarını anlamak önemlidir, çünkü ergenlik çağındaki birçok genç zor dönemler geçirebilir. Bunu anlamak sadece anne baba ve öğretmenler için değil, söz konusu ergen için de önem arz etmektedir. Böylece durumun daha sağlıklı bir şekilde ele alınması sağlanarak sosyal ortama, aileye ve sınıfa daha olumlu bir entegrasyon mümkün hale gelecektir.

Çocuğunuzun davranışının normal, problemli veya DEHB'nin bir sonucu olup olmadığını anlamaya çalışırken, bilincinde olmanız gereken birkaç tane tanımlayıcı davranış veya anahtar semptom olacaktır.

Ergenlerde Hiperaktivite / dürtüsellik

• Gelişimsel Farklılıklar Okul yılları boyunca oyun oynama esnasında hareketlilik yükselebilmekte ve dürtüsel davranışlar normal olarak, özellikle arkadaş baskısı olan durumlarda, baş gösterebilmektedir. Eğer davranış, fonksiyonu etkilemiyorsa, yüksek düzeydeki hiperaktif/dürtüsel davranışlar bir soruna veya bozukluğa işaret etmemektedir.
• Davranış Sorunları Hiperaktif ve dürtüsel davranışlar daha yoğundur ve diğerlerini rahatsız edebilir ya da sınıfta veya sınıf dışında zorluklar yaratabilmektedir.
• DEHB Rahat duramamaya bağlı hareketler ve dürtüsel davranışlar çoğu aktivitede gözlemlenmektedir; ergen, çoğu sosyal durumda sorunlarla karşılaşmaktadır.

Ergenin başı sıklıkla belaya girmektedir. Hiperaktif semptomlar azalır veya huzursuzluk durumu ile yer değiştirir.

Ergenlerde dikkatsizlik

• Gelişimsel Farklılıklar İlginç gelmeyen veya çok dikkat gerektiren görevler söz konusu olduğunda, ergen kişinin dikkati kolaylıkla dağılabilir. Kimi zaman talimatları veya açıklamaları kaçırmaktadır.
• Dikkatsizlik Sorunları Talimatlara uyma, görevleri tamamlama, diğer çocuklarla veya yetişkinlerle oynanan oyunları tamamlama konusunda zorluklar yaşanabilir.

Ergen kişi diğer kişilerin verdiği gizli sosyal sinyalleri anlamaz.

Akademik ve sosyal faaliyetlerle ilgili bazı zorluklar ortaya çıkar.

DEHB

Ergen kişi, sosyal ve akademik performansı büyük ölçüde sınırlayan dikkatsizlik ve dikkat dağılması semptomları göstermektedir.

Yetişkinlik Döneminde DEHB

DEHB’si olan yetişkinler çoğu zaman eğitimsel başarı, iş ve kişisel ilişkiler ile ilgili sorunlar yaşamakta fakat kapsamlı bir tedavi planı ihtiyaçları olan yardımı onlara sağlayabilmektedir. Yetişkinlerde DEHB'nin tanınması çok önemlidir; çünkü teşhis edilmemiş DEHB ile büyümek, yetişkinlik döneminde son derece yıkıcı sonuçlar doğurabilmektedir. Bazıları için, DEHB'nin tanınarak değerlendirilmesinin getirdiği aydınlanma, iyileştirici bir etken olabilmekte ve zorlukları belli bir perspektife sokarken yaşam boyu görülen çeşitli semptomların sebeplerini de daha anlaşılabilir kılmaktadır.

DEHB’si olan yetişkinler kendileri hakkında olumsuz görüşlere sahiptirler ve kendilerini 'tembel', 'aptal’ ve hatta 'deli' olarak damgalayabilmektedir. Geçerli bir teşhis ve etkili tedavi kendine güveni, iş performans ve becerilerini, eğitimde başarıyı ve bireysel ilişkileri geliştirebilmektedir.

Ergenlik döneminde DEHB semptomlarının yönetilmesi, sosyal, iş ve aile hayatına daha iyi bir entegrasyonun ilk adımıdır.

Siz de DEHB'den etkileniyorsanız ya da bu bozukluktan etkilenen bir akrabanız veya arkadaşınız varsa, doktorunuz size yardımcı olabilir ve bir uzmana sevk edebilir ve size yerel destek gruplarına yönlendirebilir.

DEHB'nin teşhis edilmesi hakkında daha fazla bilgi edinin.