DEHB’si olan insanları anlamak zor olabilmektedir. DEHB’si olan bir çocuğun, ergenin ve yetişkinin hikâyeleri onların dünyalarına bir perde aralayabilir.

DEHB’si olan çocuklar bir zıtlık çalışmasına dönüşebilir. Ben, okuldaki derslerine konsantre olamasa da, futbol ve bilgisayar oyunları konusunda çok başarılıdır.

Ben'in Hikâyesini Okuyun

DEHB çoğu zaman kızlarda fark edilmemektedir. Jasmine arkadaşları tarafından çok sevilmektedir; fakat her ne kadar zeki bir çocuk olsa da, öğretmenleri onu 'ilgisiz' veya hayalperest olarak görmektedir.

Jasmine'in Hikâyesini Okuyun.

Carmen'in yetenekleri ve kişiliği iş bulmasını hayli kolaylaştırmıştır. Fakat işler rutinleştikçe ayrıntılar ve iş bitim tarihleri bir sorun haline gelmiş ve Carmen başka bir iş bulmanın zamanı geldiğini anlamıştır.

Carmen'in Hikâyesini Okuyun

Ben'in Hikâyesi

Ben, ne kadar çabalarsa çabalasın, öğretmenin talimatları her zaman ona zor gelmektedir. Okulda ve evde ödevlerin yapılması, dikkati dağıtan unsurlar, kalem açma ve sayfalara boş boş bakma gibi uğraşlarla dolu molaların hüküm sürdüğü bir sorun halini almaktadır.

Diğer yandan, ilgilendiği bir konu söz konusu olduğunda, Ben son derece yoğun bir şekilde odaklanabilmektedir. En sevdiği oyuncak reklâmlarının tüm kelimelerini ezbere bilmekte fakat çarpım tablosunu öğrenememektedir. Futbol takımında çok iyi bir kaleci olabilirken, forvet pozisyonu ile sorunları olduğunu belirtmiştir. Fen projeleri söz konusu olduğunda yaratıcılığı ve gayreti sonsuzken, karnesinde çoğu zaman 'daha fazla istikrar gerekiyor' gibi notlar görülmekteydi.

Ben, birçok uzmanın çocuklar arasında en sık görülen nöro-davranışsal bozukluk olduğunu iddia ettiği DEHB'nin klasik semptomlarının büyük bir kısmını sergilemekteydi. Günümüzde DEHB, okul çağındaki çocukların yaklaşık olarak yüzde 3 ila 5'ini etkilemekte ve bu bozukluk kızlara göre erkeklerde üç ila dört kat daha sık teşhis edilmektedir.

DEHB semptomları, çocukları sadece akademik alanda değil, hayatlarının birçok alanında etkilemektedir. Yeterli ilgi görmediği takdirde, DEHB’si olan bir çocuk kendini yalnız hissedebilmekte, arkadaş edinmek ve arkadaşlıklarını muhafaza etmekte, aile ilişkilerini sağlıklı bir şekilde yürütmekte ve okul dışındaki aktivitelere katılım göstermekte zorlanabilmektedir. Üstüne gidilmediği takdirde, DEHB’si olan çocuklar zayıf bir akademik performans gösterebilir ve yetişkinliğe dek davranışsal ve duygusal problemler yaşayabilir.

Bunlarla sınırlı olmamakla birlikte semptomlar aşağıdakileri kapsayabilmektedir: Seçici dikkatsizlik – Ben, görece eşit dikkat göstermek yerine, dikkatsizlik ve aşırı odaklanma arasında gidip geliyordu. Dikkatin dağılması - Ben bir düşünce veya aktiviteden bir diğerine hızlı bir şekilde atlıyordu ve bunu çoğu zaman bir düşünceyi veya işini tamamlamadan yapıyordu. Dürtüsellik– Ben çoğu zaman düşünmeden davranıyor, söylediği birçok şeyi tekrarlıyor ve okuldaki derslerinde özensizlikten kaynaklanan hatalar yapıyordu. Hiperaktivite – Ben bir türlü yerinde oturamıyordu. Çoğu zaman uzun süreler boyunca konuşuyordu ve elleri hiç rahat durmuyordu.

Birçok kişi bu tür davranışların işaretlerini zaman zaman gösterdiği için, bir kişinin DEHB'den etkilendiğini belirlemeye yarayan ilkeler son derece ayrıntılıdır. DEHB teşhisinin oluşturulması oldukça karmaşıktır ve anne baba, doktorlar ve öğretmenler gibi birçok kaynaktan karakteristik davranışlar konusunda bilgi alınmasını gerektirmektedir. Ayrıca teşhis hastadan alınan bilgileri ve doktorun yaptığı fizik muayeneyi de kapsamalıdır.

DEHB'nin teşhis kriterleri konusunda daha fazla bilgi edinin. .

Yardım Almak

Dikkatsizlik veya hiperaktivite evde, okulda ve ilişkilerde önemli bir sorun oluşturuyorsa tıbbi yardıma ihtiyaç duyulabilmektedir. DEHB konusunda yardım almanın ilk adımı doğru bir teşhis koymaktan geçtiğinden, yukarıda anlatılan semptomların görülmesi durumunda doktorunuza danışın . Teşhis konulduktan sonra, ilaç ve psikolojik terapi gibi çeşitli tedaviler fayda sağlayabilmektedir. DEHB’si olan çocuklar üzerindeki Multimodal Tedavi çalışması – kısaca 'MTA', Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü tarafından desteklenmiştir.

Bu çalışma, 6 değişik üniversitede, tıp merkezinde ve hastanede, ulusal olarak kabul görmüş 18 otoriteyi, önde gelen DEHB tedavi şekillerini değerlendirmeleri için bir araya getirmiştir. Şu ana kadar yapılan en büyük çalışma olan bu DEHB çalışması, 7–9 yaşları arasındaki yaklaşık 600 ilkokul çocuğunu bir araya getirmiş ve çeşitli yapılardaki davranış terapilerinin ve ilaç tedavilerinin sonuçlarını ölçmeyi amaçlamıştır. Hastalar, 14 aylık bir süre boyunca rasgele olarak aşağıdaki dört tedaviden birine atanmıştır: (1) sadece ilaç tedavisi; (2) sadece psikososyal/davranışsal tedavi; (3) ikisinin kombinasyonu veya (4) topluluk içindeki rutin tıbbi bakım. MTA tedavisi, ilk defa uzun dönem ilaç tedavisi ve davranış terapisinin birlikte uygulanmasının görece güvenilirliği ve etkinliğini göstermiştir.

Bu Çalışmanın Bazı Önemli Bulguları

• İlaç tedavisi ve davranış terapisinin kombinasyonunun, tek başına psikososyal/davranışsal tedaviye göre daha etkin olduğu görülmüştür.
• Anne babaların memnuniyeti açısından bakıldığında, kombine yaklaşım, yani davranışsal tedavi ve ilaç kullanımı, en iyi çözüm olarak görülmüştür.
• Semptom yönetimi ve genel etkinlik açısından, topluluk içerisindeki rutin tıbbi bakım en düşük etkinliğe sahip tedavi biçimi olarak görülmüştür.

Bu çalışmaya katılan çocuklar, uzun vadede sağlıklarını ve tedavi sonuçlarını belgelemek için yetişkinliklerine kadar takip edilecektir. Çocuğunuz için hangi seçeneğin uygun olacağını öğrenmek için doktorunuza danışın.

Jasmine'in Hikâyesi

Yatak odası ve dolabından, okulda not alırken kullandığı el yazısına kadar Jasmine her zaman dağınık bir insan olmuştu. İlkokulda onur öğrencisi olan Jasmine, ortaokuldaki baskılar ile yorulmuş ve bunun sonucunda notları düşmüştü. Ergenlik yıllarının başına geldiğinde anne ve babasıyla yaptığı kavgalar gündelik bir hal almıştı. En sonunda, üçüncü araba kazasının ardından, Jasmine'in anne ve babası bir değerlendirme yapılması için harekete geçti.

Her ne kadar çocuklardaki en yaygın nörodavranışsal bozukluk olsa da, ergenlik döneminde görülen DEHB henüz geniş çapta incelenmemiştir. Araştırmalar, DEHB’si olan çocukların % 80'inin ergenlik döneminde sürekli semptomlar gösterdiğini ve %67'sinin de yetişkinlik döneminde semptomları göstermeye devam ettiğini bildirmektedir. Tedavi edilmediği takdirde, DEHB’si olan birçok ergen akademik başarısızlık ve trafik kazası yaşamakta, madde suistimali açısından risk taşımakta, yükselen ölçülerde antisosyal davranışlar göstermekte, güvenlik güçleriyle sorun yaşamakta ve sonuç olarak aileleriyle olan ilişkileri olumsuz yönde etkilenmektedir. DEHB’si olan çocuklar büyüdükçe, hastalığın karakteristikleri de genelde değişmektedir. Bazı semptomlar, örneğin dürtüsellik, hareketlilik, yüksek düzeyde motor aktivite, dikkatsizlik ve dikkatin dağılması daha az görülebilmektedir. Hiperaktiflik seviyeleri azalabilmekte ve dikkat genişliği ve dürtü kontrolü gelişebilmektedir. Sonuç olarak, ilk başta kombine DEHB teşhisi konan birçok ergen artık bu tipin kriterlerini karşılamamaktadır. Fakat dürtüsellik ve sık davranışsal patlamalar çoğu ergende büyük bir problem olmaya devam etmektedir ve bunlar okulda, işte, aile içinde ve sosyal ilişkilerde ilgili bazı zorluklara neden olmaktadır. İnatlaşma bozukluğu veya davranış bozuklukları, DEHB’si olan çocukların yaklaşık olarak %35'inde bir arada bulunmaktadır. Kızlar ve kadınlarda DEHB gizli bir bozukluk olabilmekte, eğitim ve tıp camiası arasında görmezlikten gelinebilmekte veya yanlış teşhis edilebilmektedir. Bu da, bu kişilerin söz konusu bozukluğu sessizce yaşamak zorunda kalmalarına sebep olmaktadır, (DEHB ve Cinsiyet Konuları Ulusal Merkezi ve Ulusal Kadın Sağlığı Kaynakları Merkezi web sitelerinde ergen kızlarda DEHB hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.).

DEHB’si olan kız ve erkeklerin çoğu zaman dikkatlerinin fazlasıyla dağıldığı görülebilir ve ayrıca: Okulda ve evde genel olarak düzensiz olabilirler. Ödevlerini sürekli olarak geciktirebilirler. Bazı şeyleri, örneğin ödevlerini, kaybedebilirler. Kolay bir şekilde dikkatleri dağılabilir ve sadece kısa bir süre ilgi gösterebilirler. Okula sıklıkla geç kalabilirler. İş bitim tarihlerini sıklıkla geciktirebilirler ve her şeyi son dakikaya bırakabilirler. Adil olunması konusunda fazla titiz olabilirler. Bitmeyen işler için çoğu zaman bahane bulurlar. Kendileriyle konuşulduğunda dinlememekle suçlanabilirler.

Yardım Almak

Büyümek ve bağımsızlaşmak ergenler için heyecan verici olabilmektedir. Özellikle 16 yaş ve üstündeki DEHB’si olan ergenlerin, hedefler koymayı ve iyi kararları vermeyi öğrenmesi yol gösterici olabilmektedir. Fakat DEHB’si olan bir ergenin, yaşamsal yetilerinin geliştirilmesinde ve gündelik durumlarla başa çıkabilmesinde semptomlarının kontrolünün anahtar bir rol oynadığını öğrenmesi gerekmektedir. Tedavi planı sıklıkla dengeli bir ilaç ve davranışsal terapiyi içerecektir. Kapsamlı bir tedavi planının parçası olarak kullanıldığında, ilaçlar DEHB semptomlarının azaltılmasındaki en etkin araçlardan birisidir. Fakat tüm ilaçlar aynı değildir: doktorlar, farklı DEHB davranışlarını tedavi etmek için, psikolojik terapi ile birlikte çeşitli reçete ilaçlarına başvurmaktadır. Semptomları kontrol altında tutmak için her tedavinin izlediği farklı bir yol vardır. Yukarıda belirtilen semptomlardan herhangi birini gözlemlediyseniz doktorunuza danışın. Kendisi sizinle ve ergen yaştaki çocuğunuzla beraber çalışarak size uygun bir tedavi planı önerebilir.

Carmen'in Hikâyesi

Carmen'in hayata esprili, enerjik ve iyimser bakışı ve yargılayıcı olmayan kişiliği, onun insanların sevgisini kolayca kazanmasını sağlamaktadır. Fakat hedeflerini gerçekleştirmek ve verdiği sözleri tutmak söz konusu olduğunda durum değişmektedir. Yıllar sonra, 'anı yaşamak' felsefesinin maliyetinin büyük olduğunu görmüştür. Carmen'in yetkinliği ve iş becerileri işini kaybetmesini engellemekte, fakat yükselme söz konusu olduğunda Carmen'in sabırsızlığı onu hüsrana uğratmaktadır. Çalıştığı ortam dağınıktır. Ofise yaklaşımı son derece yetersizdir ve bu da yönetici pozisyonlarının kapılarını ona kapatmaktadır. Tıpkı bulduğu işler gibi, Carmen'in hayatındaki erkekler de gelip geçicidir. İşler ciddileştiğinde Carmen ya konuyu espriye vurmakta ya konuyu bütünüyle değiştirmektedir.

Eskiden Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun (DEHB) sadece çocukları etkilediği düşünülmekteydi. Fakat yakın zamanda elde edilen kanıtlar DEHB'nin çoğu zaman yetişkinlikte de devam ettiğini göstermektedir. Tahminler, DEHB teşhisi konan çocukların yaklaşık olarak %67'sinin, yetişkinlik döneminde akademik, mesleki ve sosyal fonksiyonlar açısından önemli etkileri olan semptomlar yaşamaya devam edeceğini göstermektedir. Teşhis edilmediğinde, DEHB ile büyümenin yetişkinlik döneminde çok yıkıcı sonuçları olabilmektedir. DEHB’si olan yetişkinler kendileri hakkında olumsuz görüşlere sahiptir ve kendilerini 'tembel', 'aptal ve hatta 'deli' olarak damgalayabilmektedir. Geçerli bir teşhis ve etkili tedavi kendine güveni, iş performans ve becerilerini, eğitimde başarıyı ve bireysel ilişkileri geliştirebilir. Bazıları için, DEHB'nin tanınması ve değerlendirilmesinin getirdiği aydınlanma, iyileştirici bir etken olabilmekte ve zorlukları belli bir perspektife sokarken yaşam boyu görülen çeşitli semptomların sebeplerini de daha anlaşılabilir kılmaktadır. DEHB, ergen yaştaki kızlarda ve kadınlarda gizli bir bozukluk olabilmektedir. Çoğu zaman eğitim ve tıp camiası tarafından görmezlikten gelinmekte veya yanlış teşhis edilmektedir. Bunun sonucunda birçok kız ve kadın bu bozukluğu sessizce yaşamaktadır, (DEHB ve Cinsiyet Konuları Ulusal Merkezi ve Ulusal Kadın Sağlığı Kaynakları Merkezi web sitelerinde ergen kızlarda DEHB hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz.).

Yardım Almak

Yetişkinlerde DEHB, çoğu zaman 'gizli bir bozukluk' olarak görülmektedir, çünkü DEHB'nin semptomları çoğu zaman ilişkiler, düzenlilik, duygudurum bozuklukları, madde suistimali, iş veya diğer psikolojik zorluklar tarafından örtülmektedir. DEHB bazı yetişkinlerde depresyon, anksiyete, madde suistimali ve dürtü kontrolü problemlerinin sonucunda fark edilmektedir. Bazılarının DEHB’ye sahip olduğu ancak çocuklarına teşhis konduktan sonra fark edilmektedir. Bu bozukluğun yetişkinlerde de görülmesi konusunda artan bilinç ve daha sık konulan teşhislere rağmen, henüz birçok yetişkinde bozukluk tanınmamakta ve tedavi edilmemektedir. Doğru teşhis ve etkili tedavi DEHB’si olan yetişkinlerin kendine güvenlerini, iş performans ve becerilerini, eğitimdeki başarılarını ve sosyal yetkinliklerini geliştirebilmektedir. Fakat tıpkı DEHB'yi teşhis etmek için tek bir tahlil olmadığı gibi, herkes için uygun olan bir tedavi yaklaşımı da mevcut değildir. Tedavi planı bireye göre geliştirilmelidir ve davranışsal, sosyal, akademik, işle ilgili veya ilişkilerle ilgili bir terapiyi içerebilmektedir. Doktor ilaç tedavisini de önerebilmektedir.

DEHB’si olan birçok yetişkin 1990 tarihli Engelli Amerikalılar Yasası ile korunmaktadır. Bu yasa bir veya daha fazla ana yaşamsal faaliyeti, öğrenim görmek ve çalışmak gibi, önemli ölçüde engelleyen fiziksel veya zihinsel engele sahip veya böyle bir engelinin olduğu kayıtlara geçmiş bir bireyin iş yerinde veya kamu mekânlarında ayrımcılığa maruz kalmasını engellemektedir.

DEHB hakkında daha fazla bilgi edinin.